Stel je voor dat je je klaarmaakt om naar bed te gaan wanneer je plotseling wordt overvallen door een intens gevoel van angst. Je begint te zweten en je hart gaat tekeer, je hebt een paniekaanval. Volgens sommige schattingen ervaart maar liefst 11% van de mensen jaarlijks een paniekaanval, en deze kunnen op de minst verwachte momenten optreden.
Als je last hebt van nachtelijke paniekaanvallen, ben je zeker niet de enige. Wanneer paniekaanvallen ’s nachts optreden, kunnen ze het moeilijk maken om weer in slaap te vallen. Je lichaam voelt opgejaagd en rusteloos aan door de aanval. Na verloop van tijd kunnen nachtelijke paniekaanvallen ervoor zorgen dat je oververmoeid raakt en zelfs leiden tot slaapstoornissen zoals slapeloosheid.
Hier leggen we uit wat paniekaanvallen zijn, wat ze veroorzaakt en hoe je ze kunt behandelen, zodat je weer een goede nachtrust krijgt.
Wat zijn paniekaanvallen?
Paniekaanvallen ontstaan wanneer we plotseling een extreem hoge mate van angst ervaren. Deze angst overweldigt ons vermogen om met onze emoties om te gaan. We weten rationeel dat we niet echt in gevaar zijn, maar omdat het zo voelt en ons reactiesysteem overbelast raakt, reageren we alsof dat wel zo is.
De triggers voor angst en paniekaanvallen verschillen per persoon. De intense angst kan ontstaan door een langzame, geleidelijke opbouw van spanning of door één extreem moment. Zo kan een paniekaanval bijvoorbeeld worden veroorzaakt door sociale angst voor grote groepen mensen voordat je naar een concert gaat.
Naarmate deze angst zich langzaam opbouwt, maak je je dagen van tevoren steeds meer zorgen over hoe je zult reageren. En wanneer je dan daadwerkelijk op het concert bent, krijg je een paniekaanval.
Een ander voorbeeld is een plotselinge extreme situatie, zoals wanneer je alleen in een lift staat en er ineens een grote groep mensen bij komt, waardoor je claustrofobie wordt getriggerd.
Het belangrijkste om te onthouden is dat paniekaanvallen gevaarlijk aanvoelen, maar dat niet zijn. Je hebt het gevoel dat je direct fysiek gevaar loopt, terwijl je hersenen weten dat je veilig bent. De gevoelens die bij een paniekaanval horen zijn echter wél heel echt. Enkele symptomen zijn:
- Het gevoel de controle te verliezen
- Kortademigheid
- Een extreem snelle hartslag
- Hartkloppingen
- Zweten of koude rillingen
- Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd
Wat veroorzaakt paniekaanvallen ’s nachts?
Wanneer je gevoelig bent voor angst, is het normaal dat je angstniveau ’s avonds hoger is. Er zijn minder afleidingen, waardoor je meer gefocust bent op je gedachten en zorgen.
Deze zorgen en angst kunnen leiden tot een slechte nachtrust. Slecht slapen verhoogt vervolgens weer je angstniveau. Je maakt je zorgen, dus je slaapt slecht. En doordat je slecht slaapt, ga je je nóg meer zorgen maken. Zo kom je in een vicieuze cirkel terecht die kan leiden tot slaaptekort en soms tot slaapstoornissen zoals slapeloosheid.
Zelfs wanneer je wel een paar uur slaapt, kan angst het lichaam blijven beïnvloeden. Deze opgebouwde angst kan tijdens je slaap naar boven komen, waardoor je wakker schrikt door een nachtelijke paniekaanval.
De symptomen van nachtelijke paniekaanvallen zijn hetzelfde als overdag. Sommige mensen zoeken zelfs medische hulp omdat de pijn op de borst hen doet denken dat ze een hartaanval hebben.
Een verschil is dat het vaak moeilijker is om de oorzaak van de aanval te achterhalen, vooral als je sliep toen de aanval begon.
Veelvoorkomende oorzaken van nachtelijke paniekaanvallen zijn onder andere:
- Genetische aanleg of familieleden met angststoornissen
- Ingrijpende levensgebeurtenissen of veranderingen
- Persoonlijkheid
- Onderliggende medische aandoeningen
Daarnaast kunnen onderliggende stoornissen een gegeneraliseerde angststoornis, posttraumatische stressstoornis (PTSS), acute stressstoornis of obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) zijn. Deze lijst is niet volledig, maar kan helpen bij het begrijpen van de oorzaak van je nachtelijke paniekaanvallen.
Een extra probleem is dat paniekaanvallen vaak leiden tot langdurige slaapproblemen. Hoewel de aanval zelf maar enkele minuten duurt, kan het minuten tot zelfs uren duren voordat je weer rustig bent en opnieuw in slaap valt.
Paniekaanval of paniekstoornis?
Iedereen kan paniekaanvallen ervaren, vooral in periodes van veel stress. Eén paniekaanval betekent echter niet dat je een paniekstoornis hebt.
De lichamelijke symptomen zijn hetzelfde, maar bij een paniekstoornis heb je regelmatig paniekaanvallen en ga je je leven en routines aanpassen om aanvallen te vermijden. Je bent ook bang om opnieuw een aanval te krijgen.
Alleen een arts kan een paniekstoornis vaststellen. Als je vermoedt dat je hier last van hebt, maak dan een afspraak met een professional in de geestelijke gezondheidszorg.
Hoe kun je ’s nachts paniekaanvallen behandelen?
Aanpassingen in je slaaphygiëne en/of medicatie kunnen helpen bij het verminderen van nachtelijke paniekaanvallen.
Thuis aanpakken
Enkele tips voor goede slaaphygiëne:
- Zorg dat de kamer koel is
- Draag ademende pyjama’s
- Gebruik kwalitatieve materialen op je bed
- Vermijd schermen minstens één uur voor het slapen
- Gebruik mindfulness en meditatie om je hoofd tot rust te brengen
Verzwaringsdekens
Een verzwaringsdeken kan helpen vóór het slapen of terwijl je in slaap valt. Door diepe drukstimulatie helpen deze dekens je hartslag en ademhaling te vertragen. Dit zorgt voor ontspanning en helpt angst onder controle te houden.
Voor sommige mensen is cognitieve gedragstherapie ook effectief. Door met een professional te praten over de oorzaken van je angst, leer je beter omgaan met de symptomen.
Verzwaringsdekens worden in de meeste gevallen niet door de basisverzekering vergoed.
Je kunt in sommige gevallen wel een vergoeding krijgen als je kunt aantonen dat het medisch noodzakelijk is, bijvoorbeeld:
- Op advies van een arts of gespecialiseerd therapeut (bijv. psycholoog of slaapdeskundige).
- Als het deel uitmaakt van een behandelplan voor een gediagnosticeerde stoornis (bijvoorbeeld. ernstige angst, autisme of sensorische problemen bij kinderen).
- Met een verwijzing, aanvraag via een hulpmiddelenverzekeraar of via de aanvullende verzekering.
Wollen dekbed
Een wollen dekbed heeft niet het gewicht van een verzwaringsdeken, maar heeft een aanzienlijk voelgewicht. Waar voor veel mensen het gewicht van 6 ofg 9 kg te zwaar is, kan het gewicht van een wollen dekbed een ComfortzzZone (slaapcomfort) ondersteunen door een gelijkmatig druk op het lichaam uitoefenen wat als kalmerend werking geeft. Daarnaast is wol een natuurlijk vulmateriaal wat een verfijnde temperatuurregulatie biedt, wat bij verzwaringsdekens niet het sterkste punt is.
Hoe ga je om met een paniekaanval ’s nachts?
Zelfs als je alles goed doet, kunnen paniekaanvallen nog steeds voorkomen. Dat is oké, het betekent niet dat je faalt.
Tijdens een aanval kun je helpen door:
- Diep adem te halen
- Na de aanval ontspannende activiteiten te doen (zoals schrijven of rustige muziek)
- Genoeg tijd in te plannen om te slapen, zodat stress over slaaptekort je angst niet vergroot
Een verzwaringsdeken kan ook tijdens een aanval helpen door het gevoel van veiligheid en rust.
Ervaar rustige, ontspannen nachten
Nachtelijke paniekaanvallen kunnen eenzaam voelen. Een verzwaringsdeken kan hetzelfde veilige gevoel geven als een omhelzing en helpen bij herstel én preventie.
Goede slaap is dichterbij dan je denkt.
