Steeds meer Nederlanders met betalingsproblemen komen verder in de schulden door extra kosten rond hun zorgverzekering. De Consumentenbond en ConsumentenClaim zijn daarom een landelijke actie gestart tegen de manier waarop zorgpremies worden geïncasseerd bij mensen die hun premie niet kunnen betalen.
Volgens de organisaties worden mensen met financiële problemen te vaak geconfronteerd met incassokosten, deurwaarders en hogere premies. Daardoor lopen relatief kleine betalingsachterstanden soms uit tot grote schulden. De actie moet leiden tot een eerlijkere aanpak van premieachterstanden binnen het zorgstelsel.
Oorspronkelijk bedoeld voor wanbetalers
Het huidige systeem is bedoeld om mensen die langdurig hun zorgpremie niet betalen alsnog tot betaling te bewegen. In de praktijk blijkt echter dat veel mensen met betalingsachterstanden niet bewust weigeren te betalen, maar simpelweg onvoldoende financiële ruimte hebben.
Daardoor ontstaat discussie over de vraag of het systeem nog wel aansluit bij de werkelijkheid van veel huishoudens.
De Consumentenbond stelt dat mensen met financiële problemen vaak extra worden geraakt door bijkomende kosten. Daardoor wordt het moeilijker om schulden af te lossen en neemt de financiële druk verder toe.
Wat is een betalingsachterstand?
Een betalingsachterstand ontstaat wanneer een verzekerde één of meerdere premies van de zorgverzekering niet betaalt. In eerste instantie volgt meestal een herinnering van de zorgverzekeraar. Wanneer de achterstand oploopt, kunnen incassomaatregelen volgen. Dat kan leiden tot extra kosten bovenop de openstaande premie. Voor huishoudens die al moeite hebben om rond te komen, kan een relatief kleine achterstand daardoor snel groter worden.
Wanneer ben je een wanbetaler?
Veel mensen vragen zich af: wanneer ben je een wanbetaler? Van een officiële wanbetalersregeling is sprake wanneer iemand zes maanden of langer achterloopt met het betalen van de premie voor de basisverzekering. De verzekerde wordt dan aangemeld bij het CAK. Vanaf dat moment geldt een bestuursrechtelijke premie die hoger ligt dan de reguliere zorgpremie. De regeling is bedoeld als prikkel om betalingsachterstanden weg te werken, maar staat al langer ter discussie. Volgens experts kan een hogere premie juist extra druk leggen op huishoudens die financieel kwetsbaar zijn.
Financiële zorgen hebben invloed op gezondheid
De discussie over premieachterstanden gaat volgens zorgdeskundigen niet alleen over geld. Financiële problemen hebben vaak ook gevolgen voor de gezondheid.
Frans Kooning, mede-eigenaar van Zorgverzekeringwijzer.nl, ziet dat regelmatig terug in de praktijk. “Op de spoedeisende hulp zien we nog steeds dat mensen behandelingen laten zitten vanwege het eigen risico of uit angst voor zorgkosten. Ze wachten liever af. Daardoor komen sommige patiënten uiteindelijk met ernstigere klachten binnen dan nodig was geweest.” Volgens Kooning leidt uitgestelde zorg regelmatig tot meer gezondheidsproblemen én hogere zorgkosten. “Een klacht die in een vroeg stadium relatief eenvoudig behandeld kan worden, kan later uitgroeien tot een veel groter medisch probleem. Dat is niet alleen vervelend voor de patiënt, maar vaak ook duurder voor de zorg.”
Wordt een behandeling vergoed vanuit de zorgverzekering?
Onzekerheid over vergoedingen speelt volgens zorgprofessionals een belangrijke rol bij het uitstellen van zorg. Veel Nederlanders weten niet precies welke behandelingen onder de basisverzekering vallen en welke kosten zij eventueel zelf moeten betalen. “Wij merken dat mensen vaak eerst willen weten of een behandeling wordt vergoed vanuit de zorgverzekering voordat zij medische hulp zoeken,” zegt Kooning. “Die twijfel kan ertoe leiden dat noodzakelijke zorg wordt uitgesteld, terwijl veel behandelingen gewoon binnen de dekking van de basisverzekering vallen.” Volgens hem is betere voorlichting belangrijk om die onzekerheid weg te nemen.
Waarom minder zorg bij minder inkomsten?
Dat mensen met een lager inkomen minder gebruikmaken van zorg is een ontwikkeling die al langer zichtbaar is. De verklaring waarom minder zorg bij minder inkomsten voorkomt, ligt volgens experts voor een belangrijk deel in financiële onzekerheid. Mensen met beperkte financiële ruimte wegen zorgkosten vaak zwaarder mee in hun dagelijkse uitgaven. Vooral het verplichte eigen risico wordt regelmatig genoemd als reden om een afspraak uit te stellen of af te zien van een behandeling. Daarnaast spelen zorgen over onverwachte rekeningen en aanvullende kosten een rol.
Hierdoor ontstaat het risico dat gezondheidsproblemen later worden behandeld, met mogelijk grotere gevolgen voor de patiënt en hogere kosten voor de samenleving.
Zorgtoeslag blijft belangrijk hulpmiddel
Volgens Zorgverzekeringwijzer.nl maken niet alle Nederlanders gebruik van de financiële ondersteuning waarop zij recht hebben. Voor mensen met een lager inkomen kan zorgtoeslag een belangrijk deel van de maandelijkse zorgkosten opvangen. Frans Kooning adviseert daarom om jaarlijks te controleren of er recht bestaat op zorgtoeslag.
“Minima kunnen via de Belastingdienst zorgtoeslag aanvragen. Dat kan een aanzienlijk verschil maken in de maandelijkse lasten. Het is verstandig om ieder jaar opnieuw te controleren of het inkomen nog klopt en of er recht bestaat op een hogere of lagere toeslag.” Ook gemeenten bieden in sommige gevallen aanvullende regelingen voor inwoners met een laag inkomen.
Discussie over betaalbaarheid van zorg neemt toe
De actie van de Consumentenbond en ConsumentenClaim komt op een moment waarop de betaalbaarheid van zorg steeds vaker onderwerp van maatschappelijk debat is. De afgelopen jaren zijn de kosten van levensonderhoud gestegen, terwijl veel huishoudens moeite hebben om alle vaste lasten te blijven betalen. Daardoor groeit ook de aandacht voor de vraag hoe premieachterstanden moeten worden aangepakt zonder mensen verder in financiële problemen te brengen.
Volgens Kooning laat de discussie zien dat toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. “Een zorgverzekering is bedoeld om mensen toegang te geven tot noodzakelijke zorg. Wanneer financiële problemen ervoor zorgen dat mensen zorg mijden of verder in de schulden raken, verdient het systeem kritische aandacht. Uiteindelijk moet zorg voor iedereen bereikbaar blijven.”
Bronnen:
- Consumentenbond
- ConsumentenClaim
- CAK
- Zorginstituut Nederland
- Belastingdienst
- Rijksoverheid
