Mensen met een laag inkomen mijden steeds vaker medische zorg vanwege de kosten. Dat blijkt uit recente analyses van onder meer het Centraal Planbureau (CPB) en signalen vanuit ziekenhuizen en huisartsenpraktijken. Vooral het verplichte eigen risico speelt daarbij een grote rol. Zorgverleners zien dat patiënten langer wachten met een bezoek aan de huisarts of spoedeisende hulp. In veel gevallen leidt dat juist tot ernstigere klachten en hogere zorgkosten.
Volgens SEH-verpleegkundige en mede-eigenaar van Zorgverzekeringwijzer.nl Frans Kooning is de situatie zorgwekkend.
“Op de spoedeisende hulp zien we nog steeds dat mensen behandelingen laten zitten vanwege het eigen risico. Veel patiënten wachten te lang af omdat ze bang zijn voor de rekening. Uiteindelijk komen ze vaak zieker binnen, waardoor de behandeling juist ingewikkelder en duurder wordt.”
De ontwikkeling raakt vooral huishoudens die al moeite hebben om rond te komen. Zij besparen eerder op zorg dan op vaste lasten zoals huur, energie of boodschappen.
Minder inkomen betekent minder zorg
Uit cijfers van het CPB blijkt dat financiële onzekerheid steeds vaker invloed heeft op het zorg-gedrag van Nederlanders. Mensen met lagere inkomens slaan controles over, stellen onderzoeken uit of halen voorgeschreven medicatie niet op. De vraag waarom minder zorg bij minder inkomsten zo vaak voorkomt, heeft volgens experts meerdere oorzaken. Naast het eigen risico spelen ook onzekerheid over vergoedingen en betalingsproblemen een rol. Veel mensen weten niet precies welke zorg wordt vergoed vanuit de zorgverzekering. Daardoor ontstaat twijfel en worden afspraken uitgesteld.Frans Kooning merkt dat dagelijks in de praktijk. “Patiënten vragen regelmatig eerst wat een behandeling kost voordat ze medische hulp accepteren. Dat is begrijpelijk, maar medische klachten verdwijnen meestal niet vanzelf. Mensen moeten beter weten wanneer een behandeling wordt vergoed vanuit de zorgverzekering. Juist die onduidelijkheid zorgt ervoor dat zorg wordt vermeden.”
Eigen risico blijft grote drempel
Voor veel Nederlanders blijft het verplichte eigen risico van 385 euro een financiële barrière. Zeker voor minima en gezinnen met meerdere zorgkosten kan dat bedrag moeilijk op te brengen zijn. Volgens zorgexperts ontstaat daardoor een gevaarlijke situatie. Mensen wachten langer met medische hulp, waardoor relatief kleine klachten kunnen uitgroeien tot ernstige gezondheidsproblemen. Een eenvoudige ontsteking die niet op tijd wordt behandeld, kan bijvoorbeeld leiden tot ziekenhuisopname. Ook psychische klachten blijven vaker onbehandeld wanneer mensen bang zijn voor extra kosten.
Zorgtoeslag kan financiële druk verlagen
Volgens Zorgverzekeringwijzer.nl maken veel Nederlanders onvoldoende gebruik van de beschikbare ondersteuning vanuit de overheid. Voor mensen met een lager inkomen kan zorgtoeslag een belangrijk verschil maken. Daarmee worden de maandelijkse kosten van de zorgverzekering gedeeltelijk vergoed. Frans Kooning adviseert mensen om hun situatie ieder jaar opnieuw te controleren. “Minima kunnen zorgtoeslag aanvragen via de Belastingdienst. Dat kan veel schelen in de maandelijkse kosten van de zorgverzekering. Het is belangrijk om dat elk jaar opnieuw te bekijken, omdat inkomens en regels kunnen veranderen. Soms valt de toeslag hoger uit dan mensen denken.”
Ook gemeenten bieden in sommige gevallen aanvullende regelingen of collectieve zorgverzekeringen voor mensen met een laag inkomen.
Zorgmijding heeft gevolgen voor de samenleving
Experts waarschuwen dat het vermijden van zorg niet alleen gevolgen heeft voor individuele patiënten, maar ook voor de samenleving als geheel. Wanneer mensen te laat medische hulp zoeken, stijgen uiteindelijk de totale zorgkosten. Zwaardere behandelingen, langere ziekenhuisopnames en extra druk op de spoedeisende hulp zorgen voor hogere uitgaven in de zorg. Daarnaast neemt de gezondheidskloof tussen hoge en lage inkomens verder toe. Volgens het CPB kan financiële stress leiden tot slechtere gezondheid, minder deelname aan de arbeidsmarkt en grotere maatschappelijke verschillen.
Meer duidelijkheid nodig over vergoedingen
Volgens Zorgverzekeringwijzer.nl is betere voorlichting essentieel om zorgmijding tegen te gaan. Veel mensen weten onvoldoende welke behandelingen onder de basisverzekering vallen en welke kosten vooraf inzichtelijk zijn. Frans Kooning pleit daarom voor meer duidelijkheid vanuit overheid, zorgverzekeraars en zorgverleners. “Mensen moeten sneller kunnen zien welke zorg wordt vergoed vanuit de zorgverzekering en welke kosten zij eventueel zelf betalen. Als die informatie duidelijker is, zullen minder mensen noodzakelijke zorg uitstellen.” Zorgexperts verwachten dat financiële toegankelijkheid de komende jaren een belangrijk maatschappelijk thema blijft. Zeker nu steeds meer huishoudens moeite hebben met stijgende vaste lasten.
Bronnen
- Centraal Planbureau (CPB)
- Zorgverzekeringwijzer.nl
- Rijksoverheid
- Belastingdienst
