Een hoog cholesterol blijft vaak jarenlang onopgemerkt, terwijl het risico op hart- en vaatziekten ongemerkt toeneemt. Volgens artsen en zorgexperts onderschatten veel Nederlanders het gevaar van een verhoogd cholesterolgehalte. Vooral omdat duidelijke klachten vaak ontbreken. Toch kan een te hoog cholesterol grote gevolgen hebben voor de gezondheid.

Artsen zien dat steeds meer mensen vragen stellen over cholesterol, medicatie en vergoeding vanuit de zorgverzekering. De aandacht groeit mede doordat hart- en vaatziekten nog altijd behoren tot de belangrijkste doodsoorzaken in Nederland. Sterker nog, onderzoek welke de hartstichting vandaag publiceerde laat zien dat er veel meer Nederlanders zijn dan gedacht met een hoog cholesterol.

Wat is een hoog cholesterol?

Cholesterol is een vetachtige stof die het lichaam nodig heeft om cellen en hormonen aan te maken. Het lichaam maakt cholesterol zelf aan in de lever. Daarnaast krijgen mensen cholesterol binnen via voeding. Een hoog cholesterol ontstaat wanneer er te veel cholesterol in het bloed zit. Vooral een verhoogd LDL-cholesterol, ook wel het ‘slechte’ cholesterol genoemd, kan schadelijk zijn. Dit vet kan zich ophopen in de bloedvaten. Daardoor vernauwen slagaders langzaam. Het bloed stroomt minder goed door en de kans op een hartinfarct of beroerte neemt toe.

Waarom is het gevaarlijk?

Het grootste risico van een hoog cholesterol is dat mensen vaak niets merken. De aandoening ontwikkelt zich meestal stilletjes. “Juist dat maakt een hoog cholesterol gevaarlijk,” zegt Frans Kooning, SEH-specialist en mede-eigenaar van Zorgverzekeringwijzer.nl. “Veel mensen voelen zich gezond en hebben geen klachten. Ondertussen kunnen bloedvaten wel langzaam dichtslibben.” Volgens Kooning lopen vooral mensen met overgewicht, diabetes, hoge bloeddruk of erfelijke aanleg extra risico. Ook roken, weinig beweging en ongezonde voeding spelen een belangrijke rol. “Een gezond uiterlijk zegt niet alles,” legt hij uit. “Ook jonge mensen of sportieve mensen kunnen een verhoogd cholesterol hebben zonder dat ze het weten.”

Wat zijn de symptomen?

Wie zich afvraagt: wat zijn de symptomen van een hoog cholesterol, krijgt vaak een opvallend antwoord. In de meeste gevallen zijn er namelijk geen directe klachten. Sommige mensen krijgen pas symptomen wanneer de bloedvaten al ernstig vernauwd zijn. Dan kunnen klachten ontstaan zoals:

• pijn op de borst;
• kortademigheid;
• duizeligheid;
• vermoeidheid;
• pijn in de benen tijdens het lopen.

Bij erfelijk hoog cholesterol kunnen soms vetophopingen zichtbaar worden rond de ogen of pezen. Huisartsen adviseren daarom regelmatig bloedonderzoek bij mensen met risicofactoren of een familiegeschiedenis van hart- en vaatziekten.

Wat zijn de gevolgen?

De gevolgen van een hoog cholesterol kunnen ernstig zijn. Door de ophoping van vet in de bloedvaten neemt de kans op hart- en vaatziekten sterk toe. Een langdurig verhoogd cholesterol kan leiden tot:

• een hartinfarct;
• een beroerte;
• vernauwde slagaders;
• nierschade;
• problemen met de bloedsomloop.

“Op de spoedeisende hulp zien we regelmatig patiënten die nooit eerder klachten hadden, maar ineens een hartaanval krijgen,” zegt Kooning. “Achteraf blijkt dan dat een hoog cholesterol jarenlang niet ontdekt is.” Volgens gezondheidsorganisaties kan vroegtijdige controle veel gezondheidsproblemen voorkomen.

Waaruit bestaat de behandeling?

De behandeling van een hoog cholesterol begint meestal met veranderingen in leefstijl. Artsen adviseren gezonder eten, meer bewegen, stoppen met roken en afvallen wanneer dat nodig is. Vaak helpt het al om minder verzadigd vet te eten en meer groente, fruit, volkoren producten en vis te gebruiken. Wanneer leefstijlverandering onvoldoende effect heeft, kunnen medicijnen nodig zijn. De meest gebruikte middelen zijn statines. Deze medicijnen verlagen het LDL-cholesterol en verkleinen het risico op hart- en vaatziekten. “Medicatie wordt meestal voorgeschreven wanneer het risico op hartproblemen duidelijk verhoogd is,” zegt Kooning. “Dat gebeurt bijvoorbeeld bij mensen met diabetes, een eerdere hartaanval of erfelijk hoog cholesterol.”

Wordt een behandeling vergoed vanuit de zorgverzekering?

Veel Nederlanders vragen zich af of onderzoek en behandeling van een hoog cholesterol worden vergoed vanuit de zorgverzekering. Volgens Frans Kooning valt de basiszorg rondom cholesterol meestal binnen het basispakket. “Een bezoek aan de huisarts en bloedonderzoek worden doorgaans volledig vergoed vanuit de basisverzekering,” legt hij uit. “Medicijnen zoals statines worden in veel gevallen ook vergoed, maar daarbij geldt meestal wel eerst het verplichte eigen risico.” Wel kunnen er verschillen bestaan tussen zorgverzekeraars en aanvullende voorwaarden. Kooning adviseert mensen daarom om goed naar hun polisvoorwaarden te kijken. “Vooral wanneer iemand aanvullende begeleiding nodig heeft van een diëtist of specialist kan het slim zijn om vooraf te controleren wat precies wordt vergoed.”

Meer aandacht voor preventie

Zorgexperts verwachten dat preventie de komende jaren een grotere rol krijgt in de Nederlandse gezondheidszorg. Door eerder te controleren op cholesterol en leefstijlproblemen kunnen ernstige aandoeningen mogelijk worden voorkomen. Volgens Kooning ligt daar ook een belangrijke taak voor de overheid en zorgverzekeraars. “Veel hart- en vaatziekten zijn deels te voorkomen,” zegt hij. “Hoe eerder mensen inzicht krijgen in hun gezondheid, hoe groter de kans dat problemen op tijd worden aangepakt.” Artsen adviseren mensen met twijfel of risicofactoren om contact op te nemen met de huisarts voor controle. Zeker bij een familiegeschiedenis van hartproblemen kan vroeg onderzoek belangrijk zijn.